کاریکاتور جنجالی روزنامه ایران در هفته نامه «ایران جمعه» ویژه نامه روزهای جمعه روزنامه ایران (به صاحب امتیازی خبرگزاری جمهوری اسلامی) ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۵ در صفحه کودک و نوجوان به صورت کمیک استریپی با عنوان «چه کنیم که سوسک‌ها سوسکمان نکنند» منتشر شد. در این کمیک استریپ به زبان طنز پیرامون چگونگی، مقابله با سوسک‌ها در قالب دو شخصیت سوسک و یک پسر نوجوان پرداخته شده بود. در تمامی کاریکاتورها سوسک به زبان فارسی سخن می‌گوید اما در یکی از بخش‌ها در پاسخ به پسر نوجوان از کلمه ترکی «نمنه» استفاده می‌کند. در متنی که در کنار کاریکاتور و تحت عنوان «گفتمان» آمده نوشته شده: «... مشکل اینجاست که سوسک زبان آدم حالیش نمی‌شه. دستور زبان سوسکی هم آن قدر سخته که هشتاد درصد خود سوسکهام بلد نیستن و ترجیح می‌دن به زبانهای دیگه حرف بزنن. وقتی سوسکا زبون خودشونو نمی‌فهمن شما چه جوری می‌خواین بفهمین؟! ...»

این کاریکاتور سبب تظاهرات‌های گسترده در تهران و مناطق ترک‌زبان ایران، دستگیری سردبیر ایران جمعه مهرداد قاسمفر و مانا نیستانی و توقیف روزنامه ایران گردید.

 اعتراضات

اعتراضات ابتدا در محافل دانشجویی در تهران و آذربایجان آغاز گردید و نهایتا در روز ۲ و ۳ خرداد ۱۳۸۵ به تظاهرات‌های گسترد‌های در مناطق آذری زبان و کوی دانشگاه تهران منجر شد. در تبریز چند نفر کشته یا مجروح و عده‌ای نیز بازداشت شدند در حالیکه متن روزنامه ایران را اکثر معترضان ندیده بودند، اما شایعات اغراق شده یا کپی دستکاری‌شدهٔ روزنامه ایران که از تشبیه ترک‌های ایران به سوسک سخن می‌گفت به نحو گسترده‌ای منتشر شده بود به گفته مدیر مسئول روزنامه ایران کپی دستکاری شدهٔ روزنامه در شمارگان سیصد هزار نسخه یعنی در حدود ده برابر تیراژ هفت نامه ایران جمعه در کشور و خصوصا مناطق ترک زبان منتشر شده‌است.

در تبریز تظاهرات از ساعت ۴ بعد ازظهر از سمت دانشگاه و میدان نماز آغاز گردید و به سمت استانداری ادامه پیدا کرد. تلاش نیروهای انتظامی و نظامی برای جلوگیری از پیوستن دو گروه تظاهر کننده به درگیری میان طرفین انجامید.

اعتراضات در ارومیه منجر به تغییر مسیر اعتراضات علیه غیر ترک‌ها و مطرح کردن شعارهای پان ترکیستی و حرکت دادن تظاهر کنندکان به سمت سفارت ترکیه و آتش زدن ساختمان روزنامه ایران و صداو سیمای ارومیه  شد.

 توقیف روزنامه ایران و دستگیری روزنامه‌نگاران

در پی تظاهرات گسترده در تبریز و در دیگر شهرهای کشور که در تبریز بزرگترین تظاهرات پس از اتقلاب به شمار می‌رفت، هیات نظارت بر مطبوعات تشکیل جلسه اضطراری داد و روزنامه ایران را توقیف موقت و پرونده آن را را به دادسرا فرستاد. روزنامه ایران ۳۱ اردیبهشت عذرخواهی و اعلام کرده بود که مانا نیستانی را اخراج کرده‌است^. پس از انتشار خبر توقیف بیانیه‌ای با عنوان «ما اهل ایرانیم» توسط کارکنان این روزنامه منتشر شد که در آن آمده بود:«ما اهل ایرانیم. اهل «ایران». در میان ما هم از جنس ترک است، هم از جنس کرد. هم از طایفه لر است، هم از تبار عرب. هم از سلسله بلوچ است، هم از سلاله عجم. و برای ما مباهات است که در خانواده «ایران» قاطبه مدیران، مجریان و خبرنگاران، خود افتخار انتساب به هموطنان آذری را دارند. دردناک‌تر از این چه می‌تواند بود که در چنین شرایطی به جفا و توهین به مام و ملیت خویش متهم شویم. ما خبرنگاران «ایران» از هر جا که هستیم، پیش و بیش از هر چیز یک ایرانی مسلمان هستیم.» سخنگوی قوه قضائیه نیز از صدور قرار بازداشت برای کارتونیست و سردبیر ایران جمعه خبر داد^.

فیروزی دادستان تبریز نیز اعلام کرد که علیه روزنامه ایران اعلام جرم کرده‌است.

توضیحات مانا نیستانی

وی پیرامون کاریکاتور مذکور گفت:"استفاده از واژه‌ها‌ی «سنه نه» و «نه منه» که در دیالوگ سوسک آورده شده، اصطلاحاتی هستند که روزانه در زبان فارسی بکار گرفته می‌شوند و این نکته نشان از نفوذ زبان ترکی در زبان فارسی دارد. نکته دوم اینکه در همان صفحه یا صفحه ۲۰ روزنامه، کارتون‌های دیگری کشیده شده که قورباغه و سوسک با لهجه غلیظ تهرانی حرف می‌زنند، در حالی‌که حمل بر سوسک بودن تهرانی‌ها نشده است"

محاکمه و تبرئه روزنامه ایران

توقیف روزنامه ایران ۵ ماه ادامه یافت و سپس با تغییر کادر و مدیریت آن انتشار خود را از سر گرفت. غلامحسین اسلامی‌فر مدیر مسئول روزنامه نیز از اتهام ایجاد اختلاف بین اقشار جامعه و اهانت به مردم ترک زبان تبرئه شد. وی در دادگاه گفت: «شخصیت داستان و طنز در کاریکاتورهای دیگر مطلب مزبور به زبانهای رایج دیگری در کشور از جمله فارسی نیز سخن گفته و بدین ترتیب کاریکاتوریست قصد توهین به ترک زبانان نداشته‌است.»

 انتساب به گرگ‌های خاکستری

برخی از منابع، این حرکات را به گروه‌های پان ترکیست و هواداران تجزیه مناطق ترک زبان ایران و از جمله گروه  گرگ‌های خاکستری نسبت داده‌اند.

بازتاب در کشور‌های دیگر

در باکو عده‌ای مقابل سفارت ایران تجمع کرده و پرچم ایران را به آتش کشیدند همچنین روزنامه‌های جمهوری آذربایجان از تیتر‌هایی همچون «رژیم ایران برادران ما را سرکوب کرد» ،«آذربایجان جنوبی به پا خاسته است» استفاده کردند همچنین به گفته بی بی سی « روزنامه آینه نوشت:«رویارویی ملی در مجلس ایران» در صحن مجلس شورای اسلامی ایران، اکبر اعلمی نماینده تبریز شعر «تهران و تهرانی» از محمدحسین شهریار، شاعر نامدار معاصر آذربایجانی را خوانده که ترجیع بند آن با «الا تهرانیا ... » آغاز می‌شود. خواندن این شعر باعث چنان درگیری میان نمایندگان ترک و فارس در مجلس شده که باعث گردید پلیس برای پایان دادن به آن وارد صحن مجلس شود، در حالی که خبرنگاران پارلمانی در تهران می‌گویند اکبر اعلمی موفق شد شعر را تا آخر بخواند و تنها مسئله‌ای که با آن مواجه شد، تذکر رئیس مجلس بود.»

به نظر شما این جریانات از کجا آب می خورند ؟